Chemotherapie

Daling van bloedcellen  

Bloed bestaat uit verschillende soorten cellen die voortdurend worden aangemaakt in het beenmerg. Rode bloedcellen voeren zuurstof aan naar alle weefsels, witte bloedcellen verdedigen het lichaam tegen bacteriën, virussen, schimmels, … en bloedplaatjes zorgen voor de bloedstolling bij bloedingen. Chemotherapie kan de aanmaak van deze bloedcellen danig verminderen.  

Je bloed wordt op regelmatige basis getest (bloedtelling) om de evolutie van het aantal bloedcellen op te volgen. Op basis hiervan zal de verdere behandeling al dan niet aangepast worden.

Anemie | daling van hemoglobinegehalte  

Anemie is een daling van het aantal rode bloedcellen of meer precies een daling van het hemoglobinegehalte in het bloed. Hemoglobine is het rode, zuurstof- en koolstofdioxide transporterende eiwit in bloed, dat zich bevindt in de rode bloedcellen en verantwoordelijk is voor het zuurstoftransport in het lichaam.  

Symptomen zijn vermoeidheid, duizeligheid, suf gevoel, pijn ter hoogte van de borststreek, kortademigheid of hartkloppingen, bleekheid. Verwittig je arts, voorzie voldoende rustpauzes tijdens activiteiten, zorg voor een evenwichtige voeding en drink veel water.

Neutropenie | daling van neutrofielen  

Neutrofielen beschermen het lichaam tegen infecties. Het totaal aantal neutrofielen kan beginnen dalen vanaf de vierde dag na een chemotherapie. Neutropenie is van voorbijgaande aard, maar kan virale, bacteriële of schimmelinfecties bevorderen.  

Ontwikkeling van neutropenie kan aanleiding geven tot veranderingen in het geplande chemotherapieschema. De arts neemt dan maatregelen om neutropenie voor deze en eventuele volgende cycli te behandelen of te vermijden.  

Bij volgende symptomen moet je de arts contacteren:  

• Koorts: lichaamstemperatuur hoger dan 38°C is een van de eerste symptomen van een mogelijke infectie. Daarom is het belangrijk tijdens de duur van de behandeling regelmatig uw lichaamstemperatuur te meten volgens de frequentie aangegeven door de arts. Meet bij voorkeur in de oksel, bij deze methode moet je de temperatuurwaarde met 0,5°C verhogen.  
• Grieperig gevoel, rillingen, zweten  
• Hoesten, keelpijn, pijnlijke aften in de mond  
• Branderig gevoel bij urineren  
• Diarree  
• Abnormaal vaginaal verlies  

Je kan infecties helpen voorkomen door deze regels strikt te volgen:  

• Pas een goede handhygiëne toe: was regelmatig grondig de handen, zeker na elk toiletbezoek en voor elke maaltijd.  
• Gebruik een zachte tandborstel om het tandvlees niet te kwetsen en een mondspoeling bij elke poetsbeurt.  
• Verzorg de huid: goed hydrateren bij symptomen van uitdroging.
• Gebruik een elektrisch scheerapparaat in plaats van scheermesjes.  
• Ontsmet snij- en schaafwonden naar behoren.  
• Neem dagelijks een douche.  
• Kook voedsel voldoende gaar, was fruit en groenten grondig, vermijd kaas van rauwe melk en zeevruchten.  
• Draag handschoenen tijdens het werken in de tuin.  
• Zorg dat je je niet prikt of snijdt met scherpe voorwerpen, krab niet aan acne of knijp geen puistjes uit, vermijd aftrekken of wegsnijden van nagelvelletjes.  
• Neem geen medicatie tegen infectie zonder medisch advies.  
• Laat je niet vaccineren zonder medisch advies.  
• Vermijd contact met personen die verkouden zijn of een infectie hebben (griep, diarree, braken, …).  
• Zorg dat je niet afkoelt, kleed je warm en vermijd tocht.

Thrombopenie  

Een daling van het aantal bloedplaatjes wat aanleiding kan geven tot frequentere blauwe plekken en bloedingen. Als het aantal bloedplaatjes zeer laag is, zal de arts in bepaalde situaties een transfusie van bloedplaatjes overwegen. 

Symptomen zijn bloedingen van het tandvlees, overvloedige neusbloeding, bloed in de stoelgang of urine, meer overvloedige maandstonden.  

• Gebruik een zachte tandenborstel.  
• Vermijd lippenstift en tandzijde.  
• Snuit zacht jouw neus.  
• Gebruik een scheerapparaat in plaats van een scheermesje.  
• Gebruik geen tampons.
• Neem geen medicatie zonder medisch advies

Muocositis  

Mucositis is een ontsteking van het slijmvlies van mond, keel of spijsverteringsstelsel. Chemotherapie kan slijmvliezen aantasten en letsels, ontsteking in mond of spijsverteringskanaal, veroorzaken.  

Symptomen zijn pijnlijke zweren in mond en keel, roodheid en zwelling van het tandvlees, droogheid en algemene pijn in de mond, eet-, slik- , spraak- en drinkmoeilijkheden, smaakveranderingen, snel bloedend tandvlees, brandend gevoel, gevoeligheid voor gekruid en heet voedsel.  

• Poets jouw tanden meermaals per dag met een zachte tandenborstel, gebruik een mondspoeling bij elke poetsbeurt. Jouw tandprothese reinigen in water met een zuiveringstablet is niet afdoende.  
• Pijnstillers volgens medisch voorschrift kunnen pijn verminderen en eten vergemakkelijken.  
• Vermijd zure, gekruide, zoute voedingsmiddelen (tomaten) en harde eetwaren (beschuiten). Geef de voorkeur aan lauwe of koude maaltijden. Vloeibare of half vloeibare voedingsstoffen zijn gemakkelijker te eten: soep, yoghurt, puree, milkshakes, …  
• Vermijd roken.

Haarverlies of alopecia  

Haarverlies bij chemotherapie is van voorbijgaande aard en omkeerbaar. Afhankelijk van de cytostatica, kan het deels of volledig uitvallen. Behalve hoofdhaar kunnen ook wenkbrauwen, wimpers en ander lichaamshaar uitvallen. Dit is een tijdelijk fenomeen en jouwhaar zal opnieuw groeien, meestal na twee tot drie maanden na het einde van de behandeling. De kleur of structuur kan in het begin anders zijn, nieuw haar kan krullend zijn in plaats van glad en omgekeerd.

Wanneer je weet dat je jouw haar mogelijk kan verliezen omwille van de behandeling, kan je je er enigszins op voorbereiden. Maak een afspraak bij jouw vertrouwde kapper en laat jouw haar kort knippen alvorens met de chemotherapie te starten, waardoor je deze fase misschien beter zal aankunnen. Vermijd haarkleuringen, gebruik steeds een zachte shampoo en een soepele haarborstel.  

Om de periode van mogelijk haarverlies beter te kunnen overbruggen tot het haar terug gegroeid is, kan je een hoed, pet, hoofdband of sjaal dragen. Maar je kan ook overwegen een pruik te kopen vooraleer je aan de behandeling begint. Zo kan de pruik aangepast worden aan jouw haarkleur en haartype. De onkosten van een pruik worden in deze situaties deels terugbetaald door het ziekenfonds.  

Misselijkheid en braken  

Gedurende of na afloop van de chemotherapie is het mogelijk dat je hinder ondervindt van misselijkheid of braken. Sommige patiënten die reeds meerdere chemotherapiekuren kregen kunnen zelfs braakneigingen vertonen voor de behandeling. Er bestaat medicatie ter voorkoming, maar ook ter behandeling van deze bijwerkingen.  

• Adem traag diep in en uit wanneer je jeonwel voelt.  
• Eet kleinere hoeveelheden, meermaals per dag.
• Vermijd zoete, vette, gebakken voeding en bijhorende geuren.  
• Bij ochtendmisselijkheid: eet droge voeding zoals beschuiten voordat je opstaat, behalve bij een droge mond of pijnlijke keel.  
• Drink ongezoet fruitsap, druiven- of appelsap of niet-koolzuurhoudende dranken.  
• Probeer gemberthee, verse of gekonfijte gember, bekend om zijn anti-emetische eigenschappen (middel tegen braken).  
• Draag ruime kleren die niet knellen in de taille

Diarree en constipatie  

Transitstoornissen kunnen te wijten zijn aan kanker, chemo- of radiotherapie, overige medicatie of zelfs aan stress die de ziekte of behandeling met zich meebrengt. Veranderingen in het stoelgangpatroon gedurende twee à drie dagen meldt je best aan de arts.  

Symptomen van diarree zijn pijn, vermoeidheid, verlies van eetlust, gewichtsverlies, dehydratatie, verstoord chemisch evenwicht (verlies van mineralen).  

• Weinig gekruid eten, dieet volgen op basis van rijst en wortelen, veel drinken, echter geen koffie, thee, alcohol en melk.
• Goede handhygiëne toepassen: regelmatig handen grondig wassen, zeker na elk toiletbezoek en voor elke maaltijd.  
• Niet roken.  
• Symptomen van constipatie zijn buikpijn, vermoeidheid, verlies van eetlust, misselijkheid, braken en obstructie in de darmen.  
• Eet verse groenten en fruit, volg een aangepast dieet.  
• Drink regelmatig ongezoet vezelrijke fruitsappen.  
• Doe rustig en met mate aan lichaamsbeweging, zoals wandelen

Veranderingen in lichaamsgewicht  

De behandeling van kanker kan veel van een lichaam vergen. Stress, misselijkheid, transitstoornissen, pijn in mond en keel, kunnen aanleiding geven tot gewichtsverlies of -toename. Daarom is een evenwichtige en gezonde voeding nog meer dan anders essentieel. Vaak zijn extra energie, vocht en voedingsstoffen noodzakelijk om het lichaamsgewicht en conditie op peil te houden waardoor je de chemobehandeling beter aankan en de kans op complicaties verkleint.

Evenwichtig eten is essentieel om een gezond gewicht te behouden en nevenwerkingen te bestrijden. Een voedingsdeskundige kan een dieet op maat uitwerken. Wanneer eten moeizaam verloopt, kies je etenswaren waar je zin in hebt en volgens jouw eigen mogelijkheden. Een matige gewichtstoename is beter dan gewichtsverlies, maar verwittig jouw arts als jouw lichaamsgewicht te veel toeneemt. Regelmatig en rustig bewegen is ook van groot belang, overbelast jezelf niet.

Pijn  

Sommigen ondervinden pijn bij chemotherapie. Een tintelend of kriebelend gevoel in handen en voeten, zenuwpijn of neuropathie, ontstaat door beschadiging van de gevoelszenuwen. Deze klachten kunnen vroeg in de behandeling optreden of na enkele maanden. Niet elkeen krijgt er mee te maken, het hangt samen met het type chemotherapie, dosis en duur van de behandeling.

Symptomen zijn tintelingen, pijn in handen en voeten, pijnreactie op een onschuldige prikkel, zoals een lichte aanraking of koude. Ook is het mogelijk dat een stoornis in fijne motoriek optreedt: problemen bij veterknopen, knopen van kleding.  

• Bij plotse en ongewone pijn, vooral ter hoogte van de borststreek of tijdens het ademen, contacteer zo snel mogelijk een arts. Beschrijf de pijn zo goed mogelijk: plaats, intensiteit, frequentie zodat de arts gepaste maatregelen kan nemen.  
• Neem nooit op eigen initiatief medicatie hiervoor.