Voedingsadvies bij een stoma

Bij ernstige complicaties van IBD (inflamatory bowel disease) en bij kwaadaardigheid wordt het dikke darm of deel ervan verwijderd. Bij deze ingreep is vaak een kunstmatig uitgang nodig of stoma genoemd. 

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen een colostoma en een ileostoma. Bij een colostoma wordt het colon gedeeltelijk verwijderd en bij een ileostoma is het colon geheel verwijderd. Een stoma kan tijdelijk aangelegd worden om de darm rust te geven. Bij een stoma ontbreekt de sluitspier van de anus, zodat ontlasting en gassen niet kunnen worden opgehouden. De stoelgang wordt opgevangen in een stomazakje. 

Met een stoma kan je in principe alles eten en drinken, er is dus geen speciaal dieet nodig, maar het is wel handig om enkele praktische voedingsadviezen en tips te volgen. 

Algemene voedingtips

Met een stoma kun je in principe alles eten en drinken. Je hoeft dus geen speciaal dieet te volgen. Wel is het handig om de volgende algemene tips te volgen.

Tip 1: Luister goed naar je lichaam

Het is belangrijk om goed te luisteren naar je lichaam. Het verschilt hoe je reageert op bepaalde voedingsmiddelen. Wat door de een goed wordt verdragen, kan bij een ander bijvoorbeeld verstopping veroorzaken. Ook kan het even duren voordat je lichaam op voeding reageert. Daarom is het belangrijk dat je alert bent. 

Neem contact op met je stomaverpleegkundige of diëtist als je twijfelt over bepaalde voeding of als je problemen hebt.

Tip 2: Voorkom winderigheid

Winderigheid hoeft helemaal niet vervelend te zijn. Maar er zijn situaties waarin je winderigheid wilt voorkomen. 

Winderigheid wordt niet alleen veroorzaakt door voedsel. Er komt ook veel lucht in het darmkanaal door: snel praten, snel eten, praten tijdens het eten, het kauwen van kauwgom, roken, drinken door een rietje, snurken met open mond, verkoudheid, zenuwachtigheid en een slecht passend gebit. 

Producten die extra winderigheid kunnen veroorzaken:

• Bier, koolzuurhoudende dranken
• Peulvruchten, koolsoorten, spruiten
• Knoflook, uien, prei, paprika

Tip 3: Voorkom sterk ruikende ontlasting

Sommige producten geven een sterke geur aan je ontlasting. Producten die extra geurvorming kunnen veroorzaken:

• Eieren
• Prei, koolsoorten, peulvruchten
• Knoflook, uien
• Vitamine B-tabletten
• Vis 

Voor mensen met een colostoma of ileostoma geldt: als je het stomamateriaal op tijd vervangt en het zakje past goed, dan komen er geen geuren vrij. Een koolstoffilter in het stomazakje neemt de geuren op.

Tip 4: Schrik niet van verkleurde ontlasting

Er zijn voedingsmiddelen die een verkleuring van de ontlasting laten zien: 

• Spinazie 
• Bieten 
• IJzerpreparaten
• Chocolade 

Tip 5: Houd je gewicht op peil

Probeer schommelingen in je gewicht te voorkomen. Extreme schommelingen kunnen op langer termijn problemen geven als je een stoma hebt. Denk bijvoorbeeld aan lekkage en daardoor huidirritatie. 

Heb je last van fors gewichtsverlies (kilo’s) in enkele dagen? Dan kan er sprake zijn van uitdroging. Raadpleeg altijd jouw behandelend arts of stomaverpleegkundige.

Tip 6: Eten op reis

Als je in warme landen op vakantie gaat, krijg je te maken met andere hygiënische omstandigheden. Het risico op diarree is dan groter. 

Om risico’s te vermijden, is het verstandig water uit flessen te drinken, geen ongekookt leidingwater te gebruiken, geen ijsblokjes te nemen, geen rauwe groenten, vlees of vis te eten en fruit altijd te schillen. Ook is het beter om geen schepijs of softijs te eten. 

Neem voor de zekerheid bouillon en ORS (Oral Rehydration Salt) mee. Deze middelen voorkomen uitdroging. ORS is verkrijgbaar bij de drogist en apotheek of zelf te maken.

Voeding bij Ileostoma

Sommige voedingsmiddelen zijn draderig of verteren niet zo gemakkelijk. Zij kunnen tot verstopping van de stoma leiden als ze niet goed fijngesneden en goed gekauwd zijn. 

Inname van voldoende vocht: 2,5 à 3 liter drinkvocht

Doordat de dikke darm ontbreekt, verlies je veel zout en vocht met de ontlasting.

Let dus op vochtverlies bij diarree, braken, hevige transpiratie, koorts, warm weer of sporten.

Klachten bij vochttekort zijn: dorst, sufheid, vermoeidheid en verminderde eetlust.

Inname van voldoende zout: 14 à 15g/dag

Doordat de dikke darm ontbreekt, verlies je veel zout en vocht met de ontlasting.

Zoutgebrek kan leiden tot bijvoorbeeld: dorst, droge slijmvliezen/droge mond, droge huid, verminderde eetlust, sufheid/lusteloosheid, rusteloosheid, verwardheid, spierkramp en snel gewichtsverlies.

Bij dreigende dehydratie: ORS (20g suiker en 6g zout in 1l water).

TIP: voeg limoen of citroensap toe en drink in kleine slokjes

Voorkeur aan isotone dranken (6-8g koolhydraten/100ml), omdat deze snel in het bloed worden opgenomen. Enkele voorbeelden: karnemelk, bouillon en tomatensap met zout of isotone sportdranken (Isostar, Aquarius of AA Isotone en AA-drink isotone)

Goede zoutproducten

• Zout (keukenzout), maar niet uit drop
• Groente- en tomatensap
• Bouillon en heldere soep
• Strooiaroma, smaakverfijner, soepverrijker, ketjap (zoet en zout), tomatenketchup en curry
• 20+ of 30+ (smeer)kaas
• Rauwe ham en rookvlees
• ORS en isotone sportdranken (met 6-8 gram koolhydraten per 100 ml)

Minder goede zoutproducten

• Vleeswaren als: bacon, cervelaatworst, ontbijtspek, rookworst, salami
• Chips en zoutjes
• Haring en gezouten vissoorten
• 40+ (smeer)kaas

Vermijden van voedingsmiddelen die obstructie veroorzaken

• Grove tarwezemelen, popcorn, noten, pinda’s, zaden en pitten
• Taai en draderig vlees, worstvellen of vis met graten
• Groenten met harde nerven, rauwkost, vezelige draderige groenten zoals: asperges, bleekselderij, schorseneren, zuurkool, taugé, draderige sperziebonen en snijbonen, peulvruchten, doperwten, maïs, rabarber, paddenstoelen en champignons.
• Fruit met pit en schil, partjes citrusfruit, ananas, bessen, druiven, kiwi, kokosproducten, gedroogd fruit (gedroogde vijgen, rozijnen, dadels en pruimen)

Vermijden van gasvormende voedingsmiddelen

• Koolsoorten
• Prei
• Ui
• Knoflook
• Peulvruchten
• Koolzuurhoudende dranken
• Spruiten 
• Bier
• …

Vermijden van geurvormende voedingsmiddelen

• Koolsoorten
• Prei
• Ui 
• Knoflook 
• Peulvruchten 
• Vis  
• Eieren  
• Vitamine B tabletten 
• … 

Vermijden van kleurvormende voedingsmiddelen

• Spinazie 
• Bieten 
• Chocolade 
• Ijzerpreparaten  

Eet regelmatig kleine maaltijden

Als je het eten en drinken goed verspreidt over de dag, zal de ontlasting beter indikken. 

Het eten van vier of vijf kleine maaltijden (met drinken) is beter dan één grote en een paar kleine maaltijden. 

Eet niet te veel voordat je gaat slapen. Dan kun je ’s nachts last krijgen van de producerende stoma.

Vezelrijke voeding

De ontlasting is meestal brijig tot dun als je een ileostoma hebt. Om de ontlasting niet te dun te laten worden, kan het helpen om extra zetmeelrijke producten te eten, zoals beschuit, cracker, aardappels, pasta of rijst.

Te hoge stomaproductie in de nacht? 

• Eet extra ‘droge’ zetmeelhoudende producten voor het slapen gaan, zoals brood of crackers. Hou wel je gewicht in de gaten.
• Probeer minder te eten voordat je gaat slapen.
• Eet de warme maaltijd eerder op de dag, bijvoorbeeld tijdens de lunch

Voeding bij colostoma

Voorkom sterke gewichtsschommelingen.

Inname van voldoende vocht

1,5 à 2 liter drinkvocht 

Vermijden van gasvormende voedingsmiddelen

• Koolsoorten
• Prei
• Ui
• Knoflook
• Peulvruchten
• Koolzuurhoudende dranken
• Spruiten
• Bier
• ...

Vermijden van geurvormende voedingsmiddelen

• Koolsoorten
• Prei
• Ui
• Knoflook
• Peulvruchten
• Vis
• Eieren
• Vitamine B tabletten
• … 

Vermijden van kleurvormende voedingsmiddelen

• Spinazie
• Bieten
• Chocolade
• Ijzerpreparaten 

Kies vezelrijke voeding

Voedingsvezels zijn belangrijk omdat ze ervoor zorgen dat de ontlasting een goede consistentie krijgt en om de ontlasting dun en soepel te houden. 

Mensen met een colostoma kunnen een verstopping krijgen. Als je ontlasting regelmatig hard is en moeizaam in het zakje gaat, is het verstandig om meer vezels aan je voeding toe te voegen en meer te drinken. Je vindt ze in plantaardige producten zoals volkorenbrood, roggebrood, fruit, groenten, rauwkost, aardappelen, peulvruchten en zilvervliesrijst.

Te mijden producten bij stoma

Colostoma : gasvorming, geur en kleur

• Asperges
• Champignons
• Chocolade
• Kaas (vette, gefermenteerde of bleu)
• Knoflook
• Koolsoorten
• Nieuwe aardappelen
• Noten
• Onrijpe banaan
• Sjalot
• Steenfruit (pruimen, abrikozen, perziken, …)
• Spruiten
• Paprika
• Peulvruchten
• Prei
• Uien
• Koolzuurhoudende dranken

Ileostoma : verstopping en obstructie

• Abrikozen
• Amandelspijs
• Ananas
• Asperges
• Selder
• Champignons
• Citrusvruchten
• Dadels
• Druiven
• Frieten
• Grove rauwkost (bvb: wortel, knolselder)
• Kokosproducten
• Maïs
• Muesli
• Noten en pinda’s
• Popcorn
• Pruimen (gedroogd)
• Schorseneren
• Taai vlees
• Vijgen
• Zuurkool

Wat te doen bij een hoge stomaproductie? 

Er wordt van een hoge stomaproductie gesproken vanaf 1 liter per 24 uur, gedurende 3 dagen of langer. 

Hoge stomaproductie ontstaat als de darm het vocht niet goed kan opnemen met als gevolg waterdunne diarree. Hierdoor kan uitdroging, ondervoeding en een tekort aan mineralen en vitamines optreden.

 Advies: isotone dranken. Bij langere tijd last neem je best contact op met een MDL-arts, diëtist of stomaverpleegkundige.

Voedingstips bij een urinestoma

Een urinestoma of Brickerstoma is een stoma dat van een stukje dunne darm wordt gemaakt. Het stukje darm wordt aan 1 zijde met de 2 urineleiders verbonden. Het andere uiteinde wordt in de buikwand gehecht en met een omgevouwen randje in de huid vastgehecht. Een urinestoma kan bij blaaskanker, een ontsteking van de blaaswand, incontinentie,… worden aangelegd.

Tip 1: let op de zuurgraad van je urine 

Voor mensen met een urinestoma is het belangrijk dat de zuurgraad (pH-waarde) van de urine in de gaten wordt gehouden. Deze hoort tussen de 5,5 en 6,5 pH-waarde te zijn. Als de pH-waarde stijgt, dan is de kans op urineweginfecties groot. Daarnaast beïnvloedt een hoge pH-waarde de kleefkracht van het opvangmateriaal.

Er kunnen zich ook gemakkelijk zoutkristallen vormen die de stoma kunnen beschadigen.

Hoe PH-waarde verlagen? Voldoende water drinken of urine aan te zuren door inname van vitamine C. Dit zit bijvoorbeeld in cranberrysap of zuidvruchten.

Tip 2: zorg dat je voldoende drinkt 

Tip: gebruik een waterkan, zodat je kunt meten hoeveel je al gedronken hebt. Wanneer je weinig plast, jouw urine donker van kleur is of sterk ruikt, kan dit een teken zijn dat je te weinig hebt gedronken. Andere tekenen zijn: dorst, sufheid, vermoeidheid en verminderde eetlust.

Tip 3: let op sterk ruikende urine 

Sommige producten geven een sterke geur aan de urine. Als het zakje goed past en je vervangt het op tijd, dan komen er geen geuren vrij. Producten die extra geurvorming kunnen veroorzaken: 

• Vis 
• Asperges 
• Thee 
• Eieren 
• Citrusvruchten 
• Vitamine B 
• Bepaalde medicijnen zoals antibiotica

Contactgegevens

Bij vragen kan je telefonisch contact opnemen via 02 257 50 29 of 02 257 50 28.

Het team is ook bereikbaar via email aan dietisten@azjanportaels.be