Klachten
Legionellose is een infectie van luchtwegen en longen veroorzaakt door de legionellabacterie. De bacterie kan bij de mens de oorzaak zijn van twee verschillende ziektebeelden: legionellapneumonie of Pontiac-koorts. Veteranenziekte of legionellapneumonie is de ernstige vorm van de ziekte, gekenmerkt door een longontsteking. In ongeveer de helft van de gevallen is de infectie opgelopen in het buitenland. Pontiac-koorts is een lichtere vorm van de legionella-infectie die als een grieperig syndroom verloopt en die vaker voorkomt.
De bacterie die de ziekte veroorzaakt bevindt zich in de bodem en in (leiding)water in zulke kleine aantallen dat de bacterie geen gevaar vormt. De legionellabacterie vormt pas een probleem als zij zich heeft kunnen vermenigvuldigen in water met een temperatuur tussen 25 en 55°C. Hierbij kunnen grote aantallen bereikt worden, vooral als het water langere tijd stilstaat.
Sterke doorstroming van water doorheen de leidingen kan aangroei van de bacterie voorkomen. Als het water niet vlot doorheen het hele warmwatersysteem kan stromen, is het mogelijk dat het in “dode” hoeken blijft stilstaan, waar verdere groei plaatsvindt.
Slechts onder bepaalde omstandigheden kunnen legionellabacteriën gevaar opleveren. De watertemperatuur moet tussen 25° en 50° C zijn en de bacteriën moeten de kans krijgen zich te vermeerderen in slijmlaagjes aan de binnenkant van leidingen of in het bezinksel op de bodem van leidingen en reservoirs. Dit is vooral in langdurig stilstaand water het geval.
Besmetting is enkel mogelijk als het besmette water wordt verneveld en de hele kleine waterdruppeltjes worden ingeademd. Het drinken van met legionella besmet water vormt geen risico. Verneveling van water gebeurt bij huishoudelijk gebruik van leidingwater (douchen, whirlpools), bij bepaalde bedrijfsmatige processen en sommige vormen van luchtbehandeling (airconditioning en bij koeltorens).
Besmetting gebeurt via de longen. Infectie vindt plaats door inademing van zeer kleine besmette waterdeeltjes, nevel of aerosol die ontstaan in de douche of bubbelbad. De ziekte is niet overdraagbaar, ook huisdieren kunnen niet besmet raken.
Personen, die op de een of andere manier verzwakt zijn, lopen de grootste kans op besmetting. Een verminderde weerstand kan onder meer optreden bij mensen met een chronische ziekte of mensen die behandeld worden met chemotherapie. Ook ouderen zijn gevoeliger voor de legionellabacterie.
Een legionellapneumonie kan klinisch niet onderscheiden worden van een longontsteking veroorzaakt door andere verwekkers. De diagnose kan alleen bevestigd worden door een microbiologisch onderzoek. De tijd tussen de besmetting en het optreden van de eerste ziekteverschijnselen (incubatietijd) is ongeveer 2 tot 10 dagen.
De ziekte begint met snel opkomende hoofd– en spierpijn en een ziek gevoel, gevolgd door longontsteking met koorts boven 39°C. De patiënt hoest en is meestal kortademig. Sommigen braken en hebben diarree.
De ziekte kan zeer ernstige gevolgen hebben en levensbedreigend zijn, maar door directe toediening en tijdig opstarten van de juiste antibiotica goed te behandelen. Hospitalisatie is noodzakelijk. Herstel kan meerdere weken duren.
Bij Pontiac-koorts treden binnen 48u na blootstelling griepachtige verschijnselen op: koorts, rillingen, hoofdpijn, spierpijn, algemeen onwel zijn. De ziekte is in deze lichte vorm niet gevaarlijk. Er doet zich geen longontsteking voor en spontaan herstel treedt op binnen 2 à 7 dagen.
Behandeling
Preventiemaatregelen thuis
Onder de doucheHet is belangrijk dat de temperatuur van jouw warmwatertoestel of boiler afgesteld is op minimaal 60°C om de bacterie te doden. Kijk steeds uit voor brandwonden. Waarschuw huisgenoten dat het water erg heet kan zijn. Zorg voor veilige kranen en wees voorzichtig bij kinderen en mensen met een handicap. Bij langdurig niet gebruik spoel je de douche gedurende 2 minuten met heet water. Vermijd hierbij de nevel in te ademen door goed te verluchten met ramen en deuren open en de douchekop onder te dompelen in een emmer water.
WarmwatertoestellenDe legionellabacterie kan zich vermenigvuldigen in een warmwatertoestel met een voorraadvat, boilers en ketels, waarin de temperatuur te laag is afgesteld. Een doorloopgeiser vormt geen risico omdat deze geen voorraadvat heeft.
Bubbelbad of whirlpoolIn een bubbelbad ontstaat nevel. Als deze nevel legionellabacteriën bevat, kan men besmet raken. Een bubbelbad moet daarom steeds correct onderhouden worden volgens de instructies van de leverancier. Het warmwatertoestel of boiler moet steeds afgesteld zijn op minimaal 60°C. Het is van belang dat het water deze temperatuur behoudt tot vlak voor de kraan van het bubbelbad. Kijk uit voor brandwonden en controleer steeds de temperatuur vooraleer in het bad te stappen. Waarschuw huisgenoten dat het water erg heet is. Zorg voor veilige kranen en wees extra voorzichtig bij kinderen en mensen met een handicap. Als een bubbelbad gedurende langere tijd niet meer gebruikt is, bestaat het risico dat legionellabacteriën gegroeid zijn in de installatie. Laat het bad volledig leeglopen en voeg ontsmettingsmiddelen toe. Er zijn meerdere methoden om te reinigen: met geschikte ontsmettingsmiddelen, spoelen met water van minimum 60°C, … Raadpleeg de leverancier en volg instructies nauwgezet op.
Koffiezetten of strijkenTijdens het koffiezetten of strijken loop je geen gevaar op besmetting. Koffiezetapparaten en stoomstrijkijzers werken met temperaturen die aanzienlijk hoger zijn dan 60°C, waardoor groei van de bacterie niet mogelijk is.
LuchtbevochtigersWaterbakjes van centrale verwarmingstoestellen en luchtbevochtigers zijn veilig. Er treedt wel damp-, maar geen nevelvorming op. Toestellen die werken met verneveling houden wel een risico in. Het risico is te verkleinen door de sproeiers van luchtbevochtigers wekelijks schoon te maken met chloor. Volg hierbij nauwgezet instructies op van de leverancier.
AirconditioningAirconditioning in huis kan wel een probleem vormen. Veel hangt af van het type. Airconditioners waarbij water verneveld wordt, kunnen een risico vormen voor legionellabesmetting. Volg steeds de instructies van de leverancier nauwkeurig op en zorg voor een regelmatig onderhoud van de installatie. Airconditioningsystemen in auto’s vormen geen risico omdat er geen gebruik gemaakt wordt van waterverneveling.
ZonneboilerMits correct geïnstalleerd en afgesteld bestaat er geen groter besmettingsgevaar dan bij gewone boilers. Het water uit het voorraadvat van de zonneboiler moet immers in de naverwarmer (CV-ketel) altijd verhit worden tot minstens 60°C. Hierdoor is er een goede bescherming tegen bacterievermenigvuldiging.
TuinslangAls de tuinslang in de zon ligt komt er eerst warm en daarna koud water uit. Het risico op besmetting met de legionellabacterie is over het algemeen klein als de tuinslang aangesloten is op de koudwaterkraan. Als de tuinslang gedurende langere tijd in de zon blijft liggen, neemt de kans op groei van de bacterie wel toe. Laat tuinslang, het douche- en sproeisysteem na gebruik voldoende leeglopen.
PrivézwembadIndien het zwemwater op de juiste wijze wordt gechloreerd en rondgepompt, volgens de leverancierinstructies, bestaat er geen verhoogd risico op besmetting.
Openbare gelegenheden
Zwembaden vormen geen risico op besmetting wanneer volgens voorschrift voldoende chloor is toegevoegd. Bovendien is voor besmetting verneveling nodig en zwemmen in stilstaand water houdt geen risico in.Sauna’s vormen een klein risico. Erkende sauna’s doen er bovendien alles aan om besmetting met de legionellabacterie te voorkomen. Zij zorgen voor goed werkende installaties die regelmatig gedesinfecteerd, onderhouden en gecontroleerd worden.Nevel in openbare douches kan wel een risico vormen wanneer de watertemperatuur voor het mengen met koud water, lager is dan 60°C. Dit is meestal bij douches met een drukknopsysteem. Douchewater wordt nooit gechloreerd.Whirlpools en bubbelbaden in publieke gelegenheden kunnen een risico vormen. Een goed desinfectiesysteem is belangrijk. Bij stoom- en Turkse baden, wordt geen gebruik gemaakt van verneveling, maar van stoom waarbij het water op ruim voldoende hoge temperatuur wordt gebracht.
Belangrijk om weten is dat openbare zwembaden en sauna’s onderworpen zijn aan een strenge wetgeving en er alles aan doen om besmetting te voorkomen.
Preventiemaatregelen op vakantie
Ook in het buitenland komt de ziekte voor. In gebieden met hogere temperaturen bestaat er meer risico. Pas daarom ook de aanbevelingen toe zoals thuis.
Bij douches op kampeerterreinen en in hotels is er mogelijk een risico op legionellabesmetting. Bij twijfel spoel je de douche gedurende 2 minuten met maximaal heet water. Vermijd de nevel in te ademen. Een douchesysteem dat in de zon gehangen wordt, laat je elke avond volledig leeglopen. Zo blijft er geen lauw water in achter en krijgt de bacterie minder kans om zich te vermenigvuldigen.Wanneer je de boot, caravan of kampeerauto na het vakantieseizoen gedurende langere tijd niet meer gebruikt, laat je de boiler en waterleidingen volledig leeg lopen. Bij het opnieuw in gebruik nemen controleer je eerst of alle oude water afgetapt is. Pas dan vul je met vers water. Voor het systeem in gebruik te nemen, spoel je boiler en leidingen door met vers heet water. Als extra voorzorgmaatregel gebruik je chloor of andere desinfectiemiddelen om de leidingen door te spoelen. Uiteraard spoel je alles nog na.
Maatregelen in het AZ Jan Portaels
Een ziekenhuis wordt bevolkt door personen met een verminderde weerstand. Daarom dient er te allen tijde extra aandacht te worden besteed aan het voorkomen van ziekteverwekkers.
Op basis van risicobepalende factoren werden mogelijke risicopunten binnen het ziekenhuis opgespoord en een strikt legionellabeheersplan opgesteld. De sanitaire voorziening werd grondig geïnspecteerd. Aan de representatieve tappunten of tappunten met een verhoogd risico, worden op regelmatige basis temperatuursmetingen uitgevoerd. Op alle douche-installaties werden preventief legionellafilters geïnstalleerd. Er is een totaalverbod op vernevelaars en airconditioninginstallaties ziekenhuisbreed.
Om de 2 weken wordt de temperatuur van het leidingwater extra opgedreven om eventuele groei van de legionellabacterie in het leidingwaternet te voorkomen. 3 x per jaar vindt er een externe audit plaats ter controle van het beheersplan. Er vinden op regelmatige basis overlegmomenten plaats om deze resultaten met alle betrokken partijen te bespreken en zo eventuele acties te ondernemen.
Al deze maatregelen stellen het AZ Jan Portaels in staat legionellabesmetting te voorkomen.
